Bato-bato sa langit, ang tamaan huwag magalit! Sa wakas, may isang bagay na mukhang pinagkakasunduan ng ating mga lider: dapat i-upgrade ang Eastern Bicol Medical Center. Aba, magandang balita iyan! Sa dami ng problemang kailangang operahan sa Catanduanes, kahit papaano ay may isang “operation” na hindi na kailangang pag-awayan—ang pag-upgrade ng ating pangunahing pampublikong ospital. Ang DOH mismo ay walang pagtutol sa panukalang gawing tertiary hospital ang EBMC, at kinilala nito ang pangangailangang palakasin ang kapasidad ng ospital dahil sa mataas na pangangailangan sa serbisyong pangkalusugan. Pero teka muna! Kung pareho naman ang gustong puntahan, bakit parang may kanya-kanyang ruta papunta sa iisang ospital? HIKHIKHIHIKHIK!
Dito nagiging interesante ang kuwento. Si Congressman Eulogio “Leo” Rodriguez ay may House Bill No. 2496 na naglalayong i-upgrade ang EBMC at isailalim ito sa direktang pamamahala ng DOH. Si Governor Patrick Alain Azanza naman ay nagsasabing matagal nang sinimulan ng provincial government ang proseso ng tertiary upgrading at mayroon nang DOH approval para rito, habang iginiit na nananatiling pag-aari ng lalawigan ang EBMC. Kung ganoon, malinaw na hindi naman ang “upgrade” ang tunay na pinagtatalunan. Ang mas malaking tanong ay: Sino ang mamamahala? Sino ang may administrative control? At sino ang may hawak ng manibela kapag tumakbo na ang Level III hospital?
At dito tayo dapat mag-ingat. Dahil ang ospital ay hindi basketball team na kailangang malaman kung kanino ang jersey. Hindi rin ito proyekto na dapat pag-agawan kung sino ang unang makakapagpa-picture sa groundbreaking. Hospital ito. Buhay ng tao ang nakataya. Kung may pasyenteng nangangailangan ng emergency surgery, wala siyang pakialam kung sino ang unang nag-file ng bill. Kung may inang manganganak nang may komplikasyon, hindi niya tatanungin kung sino ang unang nag-follow-up sa Office of the Secretary. At kung may batang nangangailangan ng espesyalistang doktor, hindi niya itatanong kung sino ang mas magandang mag-press release. Ang itatanong niya: “May doktor ba? May kagamitan ba? Kaya ba akong gamutin dito?”
Iyan ang tanong na dapat sumakit sa konsensiya ng lahat ng opisyal. Sapagkat napakadaling magtalo kung sino ang may credit. Mas mahirap tiyakin kung sino ang may pananagutan kapag nagkaproblema. Madaling sabihin na “Level III na tayo!” Pero ang Level III hospital ay hindi Facebook status na kapag na-post ay automatic nang totoo. Kailangan nito ng sapat na espesyalista, kagamitan, infrastructure, operating funds, maintenance, referral systems at sustainable human resources. Hindi sapat ang bagong gusali kung kulang ang taong magpapatakbo. Hindi sapat ang mamahaling makina kung walang trained personnel. At lalong hindi sapat ang ribbon-cutting kung pagkatapos ng seremonya ay balik tayo sa “sorry po, wala tayong available na specialist.”
Kaya sa halip na magpaligsahan sa political credit, bakit hindi magpaligsahan sa resulta? Kung may proposal si Congressman Rodriguez, ilatag. Kung may accomplishment at existing upgrading process ang provincial government, ilatag din. Kung may posisyon ang DOH, ipaliwanag nang malinaw. Kung may legal concern tungkol sa ownership at administrative control, resolbahin sa tamang forum. Kung kailangan ng Senado, kausapin. Kung kailangan ng provincial board, konsultahin. Kung kailangan ng hospital workers, pakinggan. Kung kailangan ng CatSU dahil may College of Medicine at teaching-hospital requirement, isama sa usapan. Hindi naman kailangang lahat ay maghawak ng mikropono. Kailangan nilang maghawak ng iisang plano.
Dahil ang pinakamalaking kalokohan ay kung magiging “sino ang unang nakaisip?” ang sukatan ng public service. Parang may dalawang taong sabay na gustong magdala ng pasyente sa ospital, tapos sa gitna ng kalsada nag-aagawan kung sino ang mauunang magmaneho. Samantala, naghihingalo na ang pasyente sa likod. Ano iyon—ambulance derby? HIKHIKHIHIKHIK! Ang dapat unahin ay ang pasyente, hindi ang selfie sa steering wheel.
At may isa pang bagay na kailangang sabihin nang diretso: huwag gawing political trophy ang EBMC. Kapag naging paligsahan ng pangalan at credit ang isang pampublikong ospital, nawawala ang tunay na layunin nito. Ang EBMC ay hindi monumento ng isang administrasyon. Hindi rin ito personal na legacy ng isang kongresista o gobernador. Ito ay public health institution. Ang perang gagamitin dito ay pera ng bayan. Ang serbisyong ibibigay dito ay para sa bayan. At ang buhay na maaaring mailigtas dito ay buhay ng mga Catanduanon—anuman ang kanilang apelyido, barangay, partido o political affiliation.
Kung tutuusin, napakaganda sana ng eksena: ang kongresista ang nagdadala ng national legislation, ang gobernador ang nagpapatibay ng provincial support, ang DOH ang nagbibigay ng technical at policy guidance, ang mga doktor at health workers ang nagpapatakbo ng serbisyo, at ang CatSU naman ay nakikipagtulungan para sa medical education. Iyan ang tinatawag na teamwork. Hindi kailangang isa lamang ang bida. Sa ospital, hindi naman solo act ang operasyon. May surgeon, anesthesiologist, nurses, technicians at iba pa. Kapag lahat gustong maging surgeon, sino ang mag-a-anesthesia? HIKHIKHIHIKHIK!
Kaya sa mga lider natin, isang simpleng hamon: huwag nang pag-agawan ang credit—paghatian ninyo ang trabaho. Kung sino ang may legislative power, gamitin para mapabilis ang kinakailangang batas. Kung sino ang may provincial authority, gamitin para palakasin ang pasilidad at serbisyo. Kung sino ang may national mandate, tiyaking sumusunod sa standards at may sustainable resources. At kung may hindi pagkakaunawaan, huwag idaan sa palakasan ng boses. Idadaan sa dokumento, batas, konsultasyon at datos.
Dahil ang tunay na tanong ay hindi kung “Sino ang ama ng EBMC Level III?” Ang tunay na tanong ay: “Kapag dumating ang araw na may pasyenteng kritikal, sino ang makakasiguro na may sapat na doktor, kagamitan, gamot at serbisyo?” Iyan ang dapat sagutin ng lahat.
Kaya bato-bato sa langit: kung pareho kayong may gustong mabuting mangyari sa EBMC, huwag ninyong hayaang ang magandang proyekto ay maging masamang palabas. Mag-usap. Magkonsulta. Magtulungan. Magkasundo kung saan kailangang magkasundo at magdebate kung saan kailangang magdebate. Pero huwag kalimutan kung para kanino ang ospital.
Dahil sa huli, hindi naman kailangan ng Catanduanes ng lider na pinakamagaling kumuha ng credit. Ang kailangan nito ay mga lider na pinakamagaling maghatid ng resulta.
EBMC Level III? Sana oo.
Political maturity Level III? Sana rin.
At kung puwedeng magkaroon ng isang upgrade na walang kontrobersiya, iyon sana ang upgrade mula sa “Sino ang may gawa?” tungo sa “Ano ang nagawa?”
Dahil kapag buhay na ang nakataya, hindi dapat political credit ang unang ina-operahan.
Dapat ang problema.
HIKHIKHIHIKHIK!
